Synergie - publicaties en artikelen

hoe identiteit familiebedrijven bijzonder maakt

04-09-2013 | Jelmer van der Meulen

de identiteit van KnaapenGroep, een familiebedrijf van 361 jaar

Familiebedrijven zijn vaak sterk gedreven door waarden. Deze maken helaas zelden expliciet en hiermee laten ze kansen liggen. Het onderscheiden van horizontale en verticale identiteit kan hierbij helpen. Een generatiewisseling bij het twee-na-oudste familiebedrijf van Nederland, KnaapenGroep illustreert dit. 

Je hoort ze weinig, familiebedrijven. Toen private equity markten bestormde en over elkaar heen buitelde met hoge en nog hogere rendementen, leken ze niet alleen afwezig, maar ook saai en uit de tijd. Vijf jaar crisis helpt om het tegendeel te zien. Er zijn circa 260.000 familiebedrijven in Nederland, 69% van alle bedrijven (exclusief eenmanszaken en corporaties), goed voor 53% van het bruto binnenlands product. Belangrijker, familiebedrijven zijn vaak nog steeds gezond. En zelfs bij de huidige economische tegenwind onderscheiden ze zich door hun focus op continuïteit en innovatie. Het imago van de economische motor hebben ze echter nog niet.

saai of juist inspirerend?
Wanneer hun strategie slechts bestaat uit financiële continuïteit, dan is de typering ‘saai’ terecht. Het vooruitzicht om lang gewoon te ‘bestaan’ heeft nog nooit iemand geïnspireerd of in beweging gebracht. In onze ervaring combineren familiebedrijven dit met een andere, spannende drive: continuïteit van waarden. Dit maakt ze in potentie inspirerend, aantrekkelijk en innovatief. Herkenbare waarden is juist wat IKEA, De Efteling en Apple anders maakt dan bijvoorbeeld Piet Klerkx, Walibi en Microsoft. Om hiervan meer gebruik te maken dienen familiebedrijven (1) de waarden expliciet maken en (2) deze te vertalen naar het ‘nu’. Identiteit en het onderscheid tussen horizontale en verticale, is hierbij een handig hulpmiddel.

horizontale en verticale identiteit 
In zijn boek ‘Identiteit’ betoogt professor Paul Verhagen dat identiteit ontstaat in wisselwerking met de omgeving. Dit geldt ook voor organisaties. Een bouwbedrijf heeft een andere identiteit dan een adviesbureau. Een kleine organisatie heeft een andere identiteit dan een grote organisatie. Wanneer organisaties hun identiteit baseren op hun huidige omgeving, ontstaat vaak iets weinig verrassend: alle banken zijn betrouwbaar, alle automerken innovatief, etc. Maar dit is slechts een deel van je organisatie identiteit.

Andrew Solomon geeft een mooie verdieping aan identiteit. In ‘Far From the Tree: Parents, Children and the Search for Identity’ noemt hij het bovenstaande je horizontale identiteit. Het is je identiteit ten opzichte van je omgeving. Voor mensen is het je identiteit als bijvoorbeeld voetballer, puber, VWO’er en Fries. Daarnaast is er ook verticale identiteit. Dit is de identiteit waar je bij hoort op basis van het verleden, de trekken die je deelt met je voorouders. Ze ontstaan door DNA en opvoeding. Juist verticale identiteit maakt je uniek. Hier hebben familiebedrijven een streepje voor. Het levert unieke waarden op zoals de soberheid van IKEA die gebaseerd was op die van Ingvar Kamprad. Het zal iets te maken hebben met onze calvinistische wortels, maar helaas is deze verticale identiteit vaak niet benoemd. Zonde, het expliciet maken van de verticale identiteit levert juist de authentieke strategie waaraan zo’n behoefte is. Horizontale identiteit heeft iedereen en is voor iedereen bijna hetzelfde. Maar verticale? Bewustwording levert veel op, zo bleek ook uit een korte samenwerking met KnaapenGroep.

KnaapenGroep, van de 10e naar de 11e generatie
KnaapenGroep is het op twee-na-oudste familiebedrijf van Nederland. Het schildersbedrijf ontwikkelde zich onder de vorige directeur Pieter Knaapen, tot een allround renovatiebedrijf. Het ging Pieter niet alleen om de renovatie, maar om de beleving als resultaat. De trots van zijn medewerkers op hun bijdrage, de levendigheid in de wijken waarvoor hij werkte. Deze drive vertaalde hij eigenzinnig. Het leverde een uniek renovatiebedrijf op met een bijzonder aanbod op het gebied van bewonersactivatie richting corporatie.

Pieter werd recentelijk opgevolgd door zoon Bart Knaapen. Bart is meer beschouwend en wist niet of sterke focus op wijkbeleving de toekomst had. Woningbouwcorporaties oriënteren zich op grote besparingen op onderhoud en dit maakt dat er andere vragen worden gesteld. Het was de vraag hoe deze zoektocht paste bij het bedrijf. Een argwanende toeschouwer zou er gemakkelijk een conflict tussen generaties in kunnen zien en een breuk met het verleden.

Een kort traject leerde dat het tegenovergestelde het geval is. Een zoektocht naar de waarden leverde het inzicht op dat de Knaapen’s altijd zijn gedreven door de ambitie om in een prettige, leuke omgeving met anderen samen te werken en vindingrijk te zijn in het toepassen van vernieuwingen. Dit is de verticale identiteit en werd prachtig geïllustreerd door een boekje met de historie van 300 jaar KnaapenGroep. Maar de horizontale identiteit (huidige tijdsgeest) vraagt een andere invulling. Minder groots gericht op wijklevendigheid en meer op het toepassen hiervan in het bouwproces. Samenwerken met bouwpartners, vertrouwen creëren en samen slimmer renoveren om meer mogelijk te maken.

Dit inzicht maakt duidelijk dat deze strategie geen breuk met de waarden is maar juist een continuering. Het helpt bij de overdracht. De waarden leveren op de renovatiemarkt ook nu een uniek profiel op. Voor het managementteam is de transitie herkenbaarder en ze kunnen hieraan ook een eigen bijdrage leveren. Belangrijker misschien nog wel, de familie is zich bewust geworden van de kracht van de waarden. En dit levert kansen op in elke economie en branche. Voor elke organisatie trouwens.

Waar kan ik terecht voor meer informatie?

Jelmer van der Meulen vertelt u graag meer over de kansen voor uw organisatie.

Terug naar het blog